Familie Sanner-Den Dunnen

Urnen in Menting Poeloe

75 jaar bevrijd

In 2019 en 2020 herdenken we het beëindigen van de Tweede Wereldoorlog, 75 jaar geleden. Voor mij aanleiding om me nog eens te verdiepen in het oorlogsverleden van mijn familie. Dat heeft voor mij ook extra betekenis, omdat ik door mijn ouders vernoemd ben naar drie ooms die in Indië dienst hebben gedaan. Twee van hen keerden niet terug en staan als oorlogsslachtoffer te boek. Het betreft Johannes Christiaan Sanner (Jo, 1914-1945) en Peter Otto Sanner (Peter, 1925-1949). De derde oom Marinus Peter Sanner (Rinus, 1924-2015) keerde wel terug en kwam in mijn geboortejaar (1949) behouden aan in Nederland.

In deze tekst wil ik vooral aandacht besteden aan mijn oudste oom Jo. Aanvankelijk had ik dezelfde roepnaam als hij, later liet ik mij Joop noemen. Hoewel met name mijn vader vele verhalen prijsgaf, ebde het levensverhaal van oom Jo in de loop van de jaren een beetje weg. In mijn werkzame leven was ik druk met van alles en was ik vooral met mezelf, werk en gezin bezig. Met mijn pensionering ontstond een nieuwe bron van tijd, onder meer aanleiding om met genealogie bezig te gaan. En eens na te denken over de vraag wie Jo Sanner eigenlijk was.

Ik weet dat hij op 28 juli 1914 te Dussen geboren werd. In een plakalbum van mijn moeder zijn vooral foto’s van hem opgenomen tijdens zijn verblijf in toenmalig Indië in de jaren 1937-1939. Een prachtige foto samen met zijn verloofde Mar de Vries is helaas niet gedateerd. Er staat wel bij dat Mar in Davos overleed; misschien wel aan tbc, denk ik dan.
Uit de periode vóór zijn diensttijd zijn twee foto’s overgebleven, waar hij deel uitmaakt van een groepje arbeiders dat bij Loonbedrijf Wim Snoek aan het dorsen is. Een derde foto laat mijn oom zien als een soort Napoleon op een paard. Deze foto is genomen bij de feestelijke opening van de Keizersveersebrug op 31 oktober 1931. Hij moet dan 17 jaar oud zijn geweest. Deze brug over de Bergsche Maas in de huidige snelweg A27 bij Raamsdonksveer is overigens in 1940 (en 1944) tijdens de Tweede Wereldoorlog opgeblazen.

Dan gaat Jo blijkbaar in militaire dienst. Volgens het bevolkingsregister kwam hij vanuit Dussen op 18-9-1935 aan in Den Helder. Op 24-10-1935 vertrok hij naar Amsterdam en vandaar op 17-7-1936 als matroos 2e klasse naar de Marine-kazerne. Hij verliet de kazerne op 19-1-1937 om met Hr. Ms. De Ruyter naar Surabaya in Nederlands Oost-Indië te varen. Hij vervulde zijn dienst als marconist. Volgens andere bronnen (o.a. Wikipedia) vertrok het marineschip op 12 januari uit Nederland en kwam op 5 maart aan in Tandjong Priok, de havenstad van Batavia op Java.

Matroos Jo Sanner
Interneringskaart

Bekend is dat Jo werd bevorderd tot matroos 1e klas en in Surabaya een opleiding voor een hogere positie volgde. Tijdens die opleiding vond in januari 1942 een inval van Japanners plaats en werd mijn oom gevangen genomen. Na verblijf in verschillende krijgsgevangenenkampen werd hij als dwangarbeider meegevoerd naar Japan en is daar op 28 februari 1945 overleden in een van de Fukuokakampen. Er is een scan van zijn interneringskaart (Bron: Ga het na/Nationaal Archief), maar van de Japanse teksten worden we vooralsnog niet veel wijzer. Zijn lichaam werd vermoedelijk ter plaatse gecremeerd en zijn as in een primitieve urn vervoerd naar Indonesië. De urn kreeg een plekje op de erebegraafplaats voor Nederlandse oorlogsslachtoffers en militairen ‘Menteng-Poeloe’ bij Jakarta. Bij deze begraafplaats is een zogenaamde ‘simultaankerk’ aanwezig, met zo’n 700 urnen van Nederlands krijgsgevangenen. Mijn broer maakte er jaren later (in 1984) bijgaande foto. Tevens ligt op deze begraafplaats mijn oom Peter begraven, maar dat is een ander verhaal.

Flankeur en Fuselier (D. Sluyter naar
B. van Hove, 1823)

Huurling

Zoals op dit plaatje van die militairen uit 1823 zag mijn voorvader Ursus Victor Stephanus (Urs) Sanner (1795-1854) er waarschijnlijk uit, toen hij rond 1820 als huurling naar Nederland kwam en met zijn compagnie naar Gorinchem trok.
Het Nederlandse staatsleger had grote verliezen geleden in de Franse Revolutie (slag bij Waterloo).  Na die tijd bezat Nederland feitelijk geen eigen leger meer. Daarom zocht men personeel in neutrale landen.  Dat was niet ongebruikelijk, getuige al documenten uit de 17de en 18de eeuw. Daarin komt bij de opstelling van nieuwe regimenten, herhaaldelijk de uitdrukking “Kapitulation” voor. Dat betekent een overeenkomst tussen regeringen, waarbij een bepaald kanton toestemming gaf om op haar grondgebied manschappen voor dienst bij de andere partij aan te trekken. Van 1676 tot 1748 is tussen diverse Zwitserse kantons en de Republiek een groot aantal capitulaties afsloten…

… De Zwitsers in ‘Gorcum’ werden gehuisvest in de Tolkazerne (het vroegere “Tolhuys”) in Bastion 6. Hun aantal liep  uiteindelijk op tot wel 150 man. Onder hen bevond zich ook Ursus San(n)er uit het plaatsje Beinwil, in het kanton Solothurn.
Waarschijnlijk ging hij met zijn maten stappen en ontmoette daarbij Alegonda Godel, een tien jaar oudere Gorkumse. Zij raakte zwanger van hem en ze besloten te trouwen…

… Na zijn diensttijd is Ursus  aan het werk  gegaan als kleermaker. Ze verhuisden waarschijnlijk in 1827 naar Sleeuwijk. In deze streek, het Land van Altena, bleef lange tijd de kern van de familie Sanner wonen.
Ursus Sanner (Vanaf zijn huwelijk met dubbel N) was de stamvader van de familie Sanner in Nederland. Hij overleed op 24-03-1854 in Sleeuwijk.

De volledige tekst van dit verhaal kun je lezen bij de stamboom van de familie Sanner op
de site van Geneanet. 

Niet doorvertellen hoor

Spannende roddels zijn natuurlijk heel boeiend voor een verhaal, maar gelijker tijd een beetje beschamend als het je familie betreft. Daarbij levert een strafblad doorgaans een extra bron van discussie op. Wanneer het een beetje gênant onderwerp betreft, komen de werkelijke feiten niet altijd boven tafel. Dergelijke achtergrond-informatie kleurt echter wel statische genealogische gegevens in en kan daarom bij het maken van een stamboom niet onvermeld blijven.

Ditmaal wil ik de zaak behandelen van een 24-jarige man uit onze familie Sanner, die in 1850 werd veroordeeld voor “Feitelijkheid tegen de eerbaarheid van een meisje van meer dan 15 jaren met gewelddadigheid ondernomen en uitgevoerd”.
Het betreft hier Christiaan Sanner, geboren in 1826 te Gorinchem, zoon van Ursus Sanner en Alegonda Goedel. Christiaan is op dat moment vrijgezel, van beroep bouwmansknecht en van geloof Nederlands Hervormd. Hij is vrij klein van gestalte, om precies te zijn: ‘1 el, 6 palmen en 4 duim’, dat wil zeggen: bijna 1,40 meter lang. Hij heeft onder meer grijze ogen, lichtbruin haar en ziet er verder gezond uit  (Dit laatste zeker in vergelijking met zijn latere medegevangenen).

Aanvankelijk is bekend dat Christiaan in het ‘Huis van Opsluiting’ te Woerden terecht komt. De reden daarvan blijft echter lange tijd onduidelijk. Er gaan geruchten dat er ergens een vonnis moet zijn, maar dat kan nergens gevonden worden. Uiteindelijk komt het vonnis via het Rijksarchief beschikbaar. Het is een stuk van het ‘Provinciaal Geregtshof van Noordbrabant’ uit 29 oktober 1850. (zie scan).
Daarin wordt de achternaam van Christiaan geschreven als ‘Zanner’. Uitvoerig zijn de verklaringen van vijf getuigen vastgelegd, op basis waarvan het volgende kan worden samengevat:
In de ochtend van 12 juni vragen Christiaan en een leeftijdsgenoot een dienstmeisje bij een landbouwer wat melk te drinken. Omdat zij meent dat de betrokkenen naar sterke drank ruiken, gaat zij daar niet op in. Later op die dag zijn beide jongemannen gras aan het maaien op een weide, wanneer het meisje daar met een collegaatje verschijnt om de koeien te melken. Een verbaal contact leidt er uiteindelijk toe dat Christiaan handtastelijk wordt en onder de rokken van het dienstmeisje tast.
Na deze getuigenverklaringen gehoord te hebben, verklaart het Hof hem schuldig aan seksueel geweld en zijn kompaan als medeschuldig. Ze worden veroordeeld tot vijf jaar opsluiting in een ‘tuchthuis, om daar door handenarbeid hun onderhoud te gewinnen’.

Volgens hedendaagse maatstaven lijkt dit een strafmaat buiten alle proporties. Misschien ook wel in tegenstrijd met de gebruikelijke zeden uit die tijd. Dat neemt natuurlijk niet weg dat er opgetreden dient te worden tegen ongepast gedrag. We weten niet of Christiaan anders was dan de jongens in zijn omgeving. Wel is bekend dat hij zich in het Huis van Opsluiting te Woerden keurig gedragen heeft. Hij krijgt zelfs twee keer drie maanden gratie, de laatste keer vlak voor de beëindiging van zijn straftijd.

Daarmee zijn de zorgen voor Christiaan nog niet voorbij. Thuis in Sleeuwijk wacht hem een verrassing: De vijf jaar oudere Johanna Ruimschotel vertelt hem dat hij de vader is van haar zoontje van drie. Of dat iets zegt over Christiaan of over Johanna, zullen we in het midden laten. Zoontje Antonie is bijna zeven maanden nadat Christiaan naar Woerden is vertrokken geboren. Ze besluiten te trouwen en dat is de reden dat de schrijver van dit stuk het als nazaat kan navertellen. Want ze krijgen daarna nog vier kinderen en vele nakomelingen. Vijf dagen na de bevalling van het laatste kind overlijdt Johanna in 1868, waarschijnlijk aan kraamvrouwenkoorts. Het achterblijvende gezin wordt opgevangen door de weduwe Johanna van Andel, met wie Christiaan een half jaar later in het huwelijk treedt.

Bronnen:

– De familie Sanner, fantasie of werkelijkheid? Jan Cornelis Sanner, 25 nov. 1979;
– Op zoek naar Ursus Victor Stephanus Saner, J.C. Sanner, april 1982;
– Inschrijvings-register Huis van Opsluiting te Woerden;
– Vonnis No. 1630 Provinciaal Geregtshof van Noordbrabant uit 29 oktober 1850;
– Koninklijk Besluit nr. 68 d.d. 6 juli 1854. 

Prettig weerzien

Lange tijd was het dorp Hank (N.Br.) een bolwerk van de familie Sanner. Het gezin van Johan Sanner en Knelia van Daalen woonde in de buurtschap ‘De Vierbannen’ en toen hun kinderen trouwden, bleef een groot deel in de buurt wonen, met name aan de Buitenkade. Dat betekende dat ze ook veel met elkaar optrokken, onder meer in het vermaarde koor ‘Zang en Vriendschap’.
Anderen kozen domicilie in omliggende dorpen, of gingen verder weg naar bijvoorbeeld Sprang-Capelle, Breda of Eindhoven. Naarmate de familie groter werd, waaierden de nakomelingen verder uit, zelfs buiten de landsgrenzen. Dit had als gevolg dat de familieleden elkaar vooral ontmoetten bij vreugde en verdriet, verjaardagen, jubilea en begrafenissen.
Bij het overlijden van een tante stelde de familie vast dat het toch wel heel wrang is om elkaar alleen in verdrietige omstandigheden te zien. Daarom werd het idee geopperd om opnieuw een familiereünie te organiseren, waarbij ooms en tantes, neven en nichten met hun partners elkaar in ontspannen sfeer konden ontmoeten.

Vrijdag 1 juni 2018 was het zover. Zo’n tachtig familieleden kwamen naar de streek van hun roots en hadden een supergezellige vond avond in Hotel Restaurant ‘De Koppelpaarden’ te Dussen. Soms was het net alsof je een gesprek van een vorige dag kon voortzetten. Andere keren bleek er toch wel een en ander weggeëbd, maar dat resulteerde ook weer in een prettige (hernieuwde) kennismaking.
Veel belangstelling trok grote familiefoto van de vorige reünie in 1999(!). Het leidde tot verschillende reacties. Nogal wat mensen vielen stil, met de constatering: Wat zijn er toch al veel familieleden niet meer!
Maar getuige de vele foto’s die deze avond door Justine, Andries en Hans gemaakt zijn, was er ook veel plezier. Het was heel fijn om elkaar weer te zien, herinneringen op te halen en ons ook verbonden te voelen met de familie.
Gezien het enthousiasme, is een dergelijke bijeenkomst zeker voor herhaling vatbaar. We zijn dan ook veel dank verschuldigd aan Lian, Hans en Janny, die het voortouw hebben genomen en deze Sanner-reünie mede tot een succes hebben gemaakt.

Iets van onze familiehistorie is ook te zien in een digitale stamboom bij Geneanet, zie:
https://gw.geneanet.org/jsanner1

Niet alle daarin opgenomen informatie is openbaar toegankelijk. Met name foto’s en achtergrondverhalen van en over nog levende personen zijn op grond van de privacywetgeving afgeschermd. Familieleden die graag een kijkje achter de schermen willen nemen, kunnen een ‘linkje’ aanvragen bij ondergetekende als beheerder van de stamboom. Uiteraard kunnen ook onjuistheden en aanvullingen worden doorgegeven, via Geneanet of het emailadres: josan86@live.nl

Joop Sanner, juni 2018

Geld verdienen met genealogie

Omstreeks het jaar 2000 maakte mijn vader gebruik van het aanbod van de ‘Genealogische Data Werkgroep’ uit Rotterdam om een complete stamboom van de familie Sanner te kopen. Dat dacht hij tenminste. Hij ontving echter een boekwerkje met een algemene beschrijving over familienamen, familiewapens en heraldiek. Daarnaast een lijst van 25 pagina’s met genealogische gegevens, waarin diverse mensen met de naam Sanner genoemd worden. Soms worden daar de partners aan toegevoegd en/of de ouders. Maar een echte stamboom of een relatie met onze familie Sanner in Nederland ontbreekt.
Jaren later is dat boekwerkje bij mij in huis terechtgekomen en kijk ik er nog eens kritisch naar. Het heeft als titel ‘Het geslacht SANNER’ en heeft op de voorzijde de afbeelding van een familiewapen, dat als bijlage in kleur is toegevoegd. In de lijst herken ik slechts enkele namen van familieleden, die voorkomen in onze stamboom. Ik probeer met verschillende zoekmethoden een aantal andere namen uit. De meeste zijn niet te vinden en van geen enkele andere ontdek ik een relatie met onze familie.
Dan nog maar eens op internet surfen of ik iets meer kan vinden over de herkomst van dit boek. Jawel, er bestaat allerlei informatie van diverse genealogen die waarschuwen voor de aanschaf van deze ‘nepgegevens’.
Heel sprekend is ook een artikel uit dagblad De Telegraaf van 4 december 1998. Daarin staat dat Antiquariaat-boekhandel De Heraut uit Rotterdam opnieuw in opspraak is in verband met vervalsing van genealogische gegevens. Uit onderzoek van het Centraal Bureau van Genealogie (CBG), blijkt dat de boekwinkel zich schuldig heeft gemaakt aan het vervalsen van familiewapens en geslachtsregisters.
De Heraut ontleende wapenafbeeldingen aan oude boeken, veranderde de originele familienaam en verkocht ze door. Zo kregen klanten ‘hun’ familiewapen. Ook met geslachtsregisters uit databanken waarvan het bedrijfje gebruik maakt, is geknoeid.
De Heraut kwam enige jaren daarvoor ook al in het nieuws door oplichterij met familieregisters. De eigenaar werd schuldig bevonden aan het meermalen plegen van koopmansbedrog en werd veroordeeld tot het betalen van een geldboete.
De conclusie is dus eigenlijk dat dit boek tamelijk onbetrouwbaar is. Veel stamboomgegevens lijken niet te kloppen, behalve bijvoorbeeld de toegevoegde lijst met namen en adressen van een aantal Sanners.
Het bijgesloten familiewapen is niet opgenomen in de Heraldische Databank van het CBG en is dus maar een suggestie op basis van een mogelijke betekenis van de naam Sanner.
Daarmee heeft de aanschaf voor de koper weinig waarde gehad (ondanks het voorin opgenomen Garantie Certificaat) en is de betekenis voor de huidige genealoog ook zeer beperkt.
Maar het meest wrang is misschien nog wel dat deze boeken van De Heraut nog steeds door diverse antiquariaten op internet worden aangeboden. Ze durven er soms ijskoud nog twintig euro voor te vragen ook!

augustus 2018